Karşılaştırma
Niasinamid, azelaik asit, traneksamik asit
En çok konuşulan üç leke karşıtı aktif, pigment yolunun farklı basamaklarında çalışıyor ve farklı sorunlarda test edilmiş. Melazma, akne izleri ve rozaseada çalışmaların ne gösterdiğine ve her birinin gerçekten nerede işe yaradığına bakıyoruz.
Revelika editörleri9 dk okuma
Lekelerinizden söz ettiğinizde size büyük ihtimalle şu üçünden biri önerilmiştir: niasinamid, azelaik asit ya da traneksamik asit. Çoğu zaman birbirinin yerine geçen “aydınlatıcılar” gibi sunulurlar. Öyle değiller. Her birinin mekanizması, kanıtı ve tolere edilebilirliği farklı; daha da önemlisi, her biri farklı durumlarda incelenmiş. Melazmada alınan bir sonuç akne izlerine ya da tersi şekilde aktarılamaz. Bu yüzden aşağıda her seferinde hangi durumdan söz ettiğimizi belirtiyoruz.
, ,
Altı çizili bir içeriğe dokunun, ne işe yaradığını görün.
Niasinamid: pigmentin taşınmasını yavaşlatır
Niasinamid, melanositlerin melanin üretmesini engellemez. Hakozaki ve arkadaşlarının klasik çalışmasında ne tirozinaz aktivitesini ne de kültürdeki melanositlerin melanin üretimini etkiledi; buna karşılık pigment paketçikleri olan melanozomların komşu keratinositlere aktarımını %35–68 oranında azalttı 1. Pigment yine üretiliyor, ama yüzeye daha az ulaşıyor.
Aynı çalışmada %5 niasinamidli nemlendirici, lekelenmesi olan 18 Japon kadında 4 hafta sonunda lekeleri taşıyıcı kremden daha belirgin azalttı 1. Çalışma küçük ve bir kozmetik üreticisinin Ar-Ge bölümünden çıkma. Bu, onu yok saymak için bir sebep değil; ama abartmamak için iyi bir sebep.
Melazmada asıl dayanak, Navarrete-Solís ve arkadaşlarının çift kör çalışması: 27 hasta 8 hafta boyunca yüzün bir yarısına %4 niasinamid, diğer yarısına %4 hidrokinon sürdü, güneş koruyucuyla birlikte 2. Kolorimetrik ölçümde iki taraf arasında fark çıkmadı. İyi ya da çok iyi sonuç niasinamidde %44, hidrokinonda %55; yan etki ise %18’e karşı %29 oldu. Kısacası niasinamid biraz daha zayıf ama daha nazik, ve bu sonuç tek bir küçük çalışmaya dayanıyor.
Rozaseada niasinamid verileri pigmentle değil, bariyerle ilgili. 50 kişilik 4 haftalık bir çalışmada niasinamidli nemlendirici bariyer fonksiyonunu ve stratum korneumun nemini iyileştirdi 3. Bu, niasinamidi rozasea tedavisi olarak değil, destekleyici bakım olarak düşünmek için bir gerekçe.
Revelika verilerinde niasinamidin etkili oranı %5, üst sınırı %10. Yukarıdaki klinik veriler %4–5 ile elde edildi 1,2; yani %15–20’lik serumlar bu çalışmalara dayanmıyor. Verilerimizde niasinamid hamilelikle uyumlu olarak kayıtlı.
Azelaik asit: en çok test edilen
Azelaik asit, üçü arasında resmî endikasyonları olan onaylı bir ilaç olarak da var olan tek aktif. ABD’de %20’lik krem hafif ve orta şiddetli iltihaplı aknenin tedavisi için 8, %15’lik jel ise hafif ve orta şiddetli rozaseadaki papül ve püstüller için onaylı 7. Prospektüslerde kesin etki mekanizmasının bilinmediği açıkça yazıyor; laboratuvarda akneyle ilişkili bakterilere karşı etkili 8. Pigment üzerindeki etkisi için yaygın açıklama, yani aşırı aktif melanositlere seçici etki, içerik profilinde anlatılıyor.
Melazmada üçü arasında en geniş kanıt azelaik asitte. Baliña ve Graupe’nin çift kör çalışmasında 329 kadın 24 hafta boyunca %20 azelaik asit ya da %4 hidrokinon kullandı; gruplar arasında anlamlı fark yoktu ve azelaik asitte iyi ya da çok iyi sonuç oranı %65’ti 4. 155 hastalık daha eski bir çalışmada ise %20 azelaik asit, %2 hidrokinonu geride bıraktı: iyi ya da çok iyi sonuç %73’e karşı %19 5. İki çalışma da 30 yıldan eski ve ikisinde de katılımcılar güneş koruyucu kullandı.
Koyu tenler (fototip IV–VI) için taşıyıcı kontrollü bir çalışma var: 24 hafta sonunda %20’lik krem yüzdeki lekelerin yoğunluğunu taşıyıcıdan anlamlı ölçüde fazla azalttı; bedeli ilk haftalarda biraz daha fazla yanma ve batmaydı 6. Akne izlerinde ise %20 azelaik asit, randomize bir çalışmada %5 traneksamik asitle benzer sonuç verdi 14; buna aşağıda döneceğiz.
Rozaseada kanıt güçlü, ama bir şartla. %15’lik jel papül ve püstüller için onaylı; sivilcesiz, yalnızca kızarıklıkta etkinliği değerlendirilmedi ve bu prospektüste açıkça yazıyor 7.
Etkinliğin bedeli tahriş. %15’lik jelin klinik çalışmalarında en sık reaksiyonlar yanma, batma ya da karıncalanma (%29), kaşıntı (%11) ve pullanma ya da kuruluk (%8) oldu; çoğunlukla ilk haftalarda 7. Tek tük hipopigmentasyon bildirimi olduğu için koyu tenli kişilere erken belirtileri izlemeleri öneriliyor 7.
Revelika’da etkili oran %15, üst sınır %20; onaylı ürünlerdeki oranların tam karşılığı. Üründe daha az azelaik asit varsa %15–20 ile yapılan çalışmalar ona doğrudan uygulanamaz. Verilerimizde hamilelikle uyumlu olarak kayıtlı; jelin prospektüsü de cilde sürüldüğünde çok az emildiğini ve fetüsün maruz kalmasının beklenmediğini belirtiyor 7.
Traneksamik asit: umut verici ama veriler dalgalı
Traneksamik asit kanamayı azaltan bir ilaç: plazminojenin plazmine dönüşmesini engelliyor. Plazminojen epidermisin bazal hücrelerinde de bulunduğundan, bu yolu baskılamanın melanositleri uyaran sinyalleri yatıştırabileceği düşünüldü 10. Kim ve arkadaşlarının açık etiketli çalışmasında melazmalı 23 kişi 12 hafta boyunca %2 traneksamik asit kullandı: mMASI skoru 23 kişiden 22’sinde iyileşti, biyopsilerde epidermisteki melanin ve endotelin-1 azaldı, damar sayısı da düşme eğilimi gösterdi 9. Bu, melazmanın damarsal tarafına da etki ettiğini düşündürüyor. Ama çalışmada kontrol grubu yoktu.
Topikal form için en sıkı çalışma, çift kör yarım yüz karşılaştırması (Kanechorn Na Ayuthaya, 2012): 23 kadın 12 hafta boyunca yüzün bir yarısına %5 traneksamik asit, diğer yarısına aktifsiz taşıyıcıyı sürdü. Her iki taraf da açıldı, ama aktif ile taşıyıcı arasında fark çıkmadı. Traneksamik asit sürülen tarafta ayrıca daha fazla kızarıklık görüldü 11.
Hidrokinonla karşılaştırmalar daha iyi görünüyor. Hindistan’da 100 hastalık randomize bir çalışmada %5 traneksamik asit solüsyonu 12 haftada MASI’yi %27, %3 hidrokinon ise %26,7 azalttı; yan etkiler daha az olduğu için memnuniyet traneksamik asit grubunda daha yüksekti 12. İran’da 60 kadınla yapılan çift kör bir çalışmada %5 traneksamik asit ve %2 hidrokinon MASI’yi gruplar arasında anlamlı fark olmadan düşürdü 13. Yine de 2017 tarihli bir derleme, traneksamik asidin melazmadaki etkinliğinin henüz yeterince kanıtlanmadığı sonucuna varıyor 10.
Akne izleri için 60 kişilik tek bir randomize çalışma var: %5 traneksamik asit ve %20 azelaik asit 12 haftada benzer sonuç verdi; 4. haftada yan etkiler azelaik asit grubunda daha fazlaydı 14.
Tabletler ayrı bir konu. Ağızdan traneksamik asit melazmada topikal formdan daha çok, özellikle Asyalı hastalarda çalışılmış; 2018 tarihli bir derleme, kontrendikasyonlar dikkatle tarandıktan sonra inatçı melazmada etkili bir seçenek olarak tanımlıyor 15. Bu bir cilt bakımı adımı değil, hekim kararı. ABD’de tabletler yoğun adet kanaması tedavisi için onaylı; prospektüste aktif tromboz, geçirilmiş tromboz ve doğal pıhtılaşma riski kontrendikasyon olarak geçiyor, kombine hormonal kontrasepsiyonla birlikte kullanım için de ayrı bir uyarı var 16.
Revelika’da topikal traneksamik asidin etkili oranı %3, üst sınırı %5; çalışmalarda %2 ve %5 kullanıldı 9,11,12,13,14. Verilerimizde hamilelikte “dikkatli kullanım” olarak işaretli. Atıf yaptığımız çalışmalarda hamilelikte topikal kullanıma dair veri yok; tablet prospektüsü ise maddenin plasentaya geçtiğini ve hamilelerde yeterli çalışma bulunmadığını belirtiyor 16.
| Niasinamid | Azelaik asit | Traneksamik asit | |
|---|---|---|---|
| Nasıl çalışır | Melanozomların keratinositlere aktarımını yavaşlatır 1 | Kesin mekanizması bilinmiyor; akneyle ilişkili bakterilere karşı etkili 8 | Plazminojen–plazmin yolunu baskılar; endotelin-1’i azaltır 9,10 |
| En iyi kanıt | Lekelerde ılımlı açılma; melazmada tek küçük çalışma 1,2 | Akne ve papül-püstüllü rozasea (onaylı ilaçlar); melazmada hidrokinona karşı 4,7,8 | Melazmada hidrokinona karşı; tablet yalnızca reçeteyle 12,13,15 |
| Etkili oran (Revelika) | %5 | %15 | %3 |
| Üst sınır (Revelika) | %10 | %20 | %5 |
| Hamilelik (Revelika) | Uyumlu | Uyumlu | Dikkatli kullanım |
| Tipik tahriş | Düşük: yan etki %18, hidrokinonda %29 2 | Yanma ya da karıncalanma %29, çoğunlukla ilk haftalarda 7 | Genellikle hafif; bir çalışmada kızarıklık 11 |
Sınırlı kanıt
Tek çift kör yarım yüz çalışması: 27 kişi, 8 hafta, %4 hidrokinona karşı.2
Sınırlı kanıt
%5’lik kremle 4 haftalık, taşıyıcı kontrollü küçük çalışmalar.1
Sınırlı kanıt
Yalnızca nemlendirici içinde bariyer desteği; tedavi değil.3
Orta düzey kanıt
%20’lik kremle hidrokinona karşı iki büyük çift kör çalışma; ikisi de 30 yıldan eski.4,5
Azelaik asit · PİH ve koyu ten
Orta düzey kanıt
Fototip IV–VI’da taşıyıcı kontrollü çalışma; akne izlerinde traneksamik asitle karşılaştırma.6,14
Güçlü kanıt
%15’lik jel papül ve püstüller için onaylı; yalnızca kızarıklıkta değerlendirilmedi.7
Güçlü kanıt
%20’lik krem hafif ve orta şiddetli iltihaplı akne için onaylı.8
Traneksamik asit (topikal) · melazma
Sınırlı kanıt
Küçük çalışmalarda hidrokinona denk, ama taşıyıcıyla yapılan tek karşılaştırmada ondan iyi değil.9,11,12,13
Traneksamik asit (topikal) · akne sonrası PİH
Sınırlı kanıt
Tek randomize çalışma: %20 azelaik asitle benzer.14
Traneksamik asit (tablet) · melazma
Orta düzey kanıt
Topikal formdan daha iyi çalışılmış; kontrendikasyonları olan reçeteli ilaç.15,16
Yetersiz kanıt
Kaynaklarımız arasında kontrollü çalışma yok.
Hangisi size uygun
Kısa cevap: akne, akne izleri ve sivilceli rozasea için azelaik asit; nazik bir seçeneğe ihtiyaç duyduğunuz melazmada traneksamik asit; en iyi tolere edilen ama etkisi en ılımlı olan ise niasinamid. Biraz daha ayrıntılı:
- Melazma. En iyi çalışılan seçenek %15–20 azelaik asit 4,5; topikal traneksamik asit genellikle daha nazik, ama verileri daha tutarsız 11,12,13. Bu çalışmaların hepsinde güneş koruyucu tedavinin parçasıydı 2,4,5,11. Asitleri tolere edemeyen ciltler için niasinamid nazik bir alternatif 2. İnatçı melazmada dermatoloğa gidin: traneksamik asit tabletine yalnızca hekim karar verir 15,16.
- Akne izleri. Azelaik asit; hem izlere hem de altta yatan akneye etki eder 8,14. Traneksamik asit, başlangıcı daha yumuşak bir alternatif 14.
- Papül ve püstüllü rozasea. %15 azelaik asit 7. Bariyer için nemlendirici içinde niasinamid 3. Traneksamik asidin rozaseadaki kanıtı yetersiz.
- Hassas cilt ya da ilk aktifiniz. %4–5 niasinamid 2.
- Hamilelik. Revelika verilerinde niasinamid ve azelaik asit uyumlu, traneksamik asit “dikkatli kullanım” olarak kayıtlı. Seçiminizi hekiminizle konuşun.
- Koyu ten. Azelaik asit fototip IV–VI’da çalışılmış 6, ama hipopigmentasyon belirtilerini takip edin 7.
Birlikte kullanılabilir mi?
Revelika verilerinde aralarında çakışma yok: üçünde de bu alan boş. Azelaik asidin profilinde niasinamid ve traneksamik asit sinerjist olarak geçiyor; traneksamik asidinkinde ise niasinamid ve azelaik asit. Niasinamidin kendi sinerjistleri farklı: hyalüronik asit, çinko oksit ve seramidler.
Klinikte test edilen pek az şey var. 2025’te 99 melazma hastasıyla yapılan randomize çift kör bir çalışmada %5 traneksamik asit ve %4 niasinamid içeren krem ile %2 + %2 içeren niozomal versiyonu, 3 ayda %4 hidrokinon kadar etkili oldu; yan reaksiyonlar ise belirgin şekilde azdı: yaklaşık %3’e karşı %18 17. Ama çalışmada yalnızca niasinamid ya da yalnızca traneksamik asit kullanan gruplar yoktu; bu yüzden çalışma, ikilinin tek başına her birinden daha güçlü olduğunu gösteremiyor. Kaynaklarımız arasında azelaik asitli kombinasyonlarla yapılmış kontrollü çalışma yok.
Pratik sonuç: niasinamid ve traneksamik asit, arkasında iyi bir çalışma olan makul bir ikili. Azelaik asidi bunlara kademeli ekleyin ve cildinizin tepkisini izleyin; üçü arasında en sık tahriş eden o 7. Ve unutmayın: melazma çalışmalarında her gün SPF kullanımı tedavinin sabit parçasıydı 2,4,5,11; o olmadan karşılaştıracak bir şey kalmıyor.
Bu sayıda ayrıca
Dosya8 dk okuma
Kırmızı iz, kahverengi leke: sivilce izlerini ne geçirir
Biri pigment, diğeri kan damarı. Sivilce izlerinin neden farklı çözümler istediği ve her biri için kanıtın gerçekte ne kadar güçlü olduğu.
Açıklayıcı8 dk okuma
Homosalat ve güneş kremi filtreleri: AB neyi değiştirdi?
AB homosalatı yalnızca yüz ürünleriyle ve %7,34 ile sınırladı. Nedeni, FDA’nın tutumu ve elinizdeki şişe için yapılacaklar.